Pozdrav ekipo! Danas prelazimo na lekciju koja ti služi kao savršena mapa puta za sve što sledeće učimo: regionalna i politička podela Azije.
Glavna ideja: Aziju ne učimo kao jednu ogromnu zbrku, nego kao šest velikih regionalnih celina.
Ova lekcija povezuje prirodne odlike Azije i društveno-geografske odlike Azije.
Azija je prosto ogromna. Prostire se kroz tri toplotna pojasa, od ledenog Sibira do užarenih pustinja Arabije, pa je nemoguće proučavati je odjednom.
Ovo je klasičan primer geografskih regija i regionalne geografije.
Podela Azije urađena je prema prirodnim odlikama, ali i prema društveno-geografskim i istorijskim sličnostima.
Planine, nizije, pustinje i poluostrva.
Hladnoća, suša, monsuni i velike doline.
Narodi, religije, privreda i istorija.
Politička mapa Azije danas broji $47$ nezavisnih država.
Sve države Azije možemo spakovati u šest velikih regionalnih celina.
| Regija | Brza asocijacija |
|---|---|
| Severna Azija | Sibir i Rusija |
| Centralna Azija | države na -stan |
| Jugozapadna Azija | nafta i Bliski istok |
| Južna Azija | Indija i Himalaji |
| Istočna Azija | Kina, Japan i tehnologija |
| Jugoistočna Azija | ostrva, Indokina i pirinač |
Šest regija je kostur cele političke i regionalne karte Azije.
Severna.
Centralna.
Jugozapadna.
Južna.
Istočna.
Jugoistočna.
Severna Azija obuhvata samo jednu državu, tačnije azijski deo Ruske Federacije. Taj prostor je poznat kao Sibir.
Po položaju, ova regija zauzima ogroman severni deo kontinenta.
Severnom Azijom dominiraju subpolarna klima, zaleđena zemlja, tundra i nepregledna prostranstva četinarskih šuma, odnosno tajge.
Za prirodnu pozadinu severnih oblasti pogledaj Prirodne zone Azije.
Centralna Azija, ili Srednja Azija, leži duboko u unutrašnjosti kontinenta i potpuno je odsečena od uticaja okeana.
Države na -stan: Kazahstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadžikistan.
Većina ovih država nekada je bila deo Sovjetskog Saveza, odnosno SSSR-a.
Zbog udaljenosti od okeana, u Centralnoj Aziji vlada izrazito suva kontinentalna klima. Dominiraju stepe, pašnjaci, pustinje i polupustinje.
Poslednjih decenija raste značaj nalazišta nafte i zemnog gasa oko Kaspijskog jezera, ali eksploatacija često ima visoku ekološku cenu.
Jugozapadna Azija, odnosno Bliski istok, ima najveći broj država u Aziji: čak $20$.
Obuhvata Arabijsko poluostrvo, prostor Bliskog istoka i niziju Mesopotamiju.
Prirodno, regiju obeležavaju žarka i suva klima, suptropski uslovi i velike peščane pustinje. Privredno, ona je svetska riznica crnog zlata.
Ovu privrednu logiku poveži sa lekcijom Privreda.
Južna Azija je uokvirena visokim lancem Himalaja na severu i pretežno obuhvata veliko Indijsko poluostrvo, odnosno potkontinent.
Najveća i najmoćnija država je Indija, a uz nju su Pakistan, Bangladeš, Nepal i ostrvska Šri Lanka.
Ovaj prostor je jedna od najgušće naseljenih oblasti na planeti.
Južna Azija je prepoznatljiva po monsunskoj klimi. Smenjuju se duga sušna i žarka razdoblja sa periodima veoma obilnih kiša sa Indijskog okeana.
Regija je globalno značajna po uzgoju pamuka i čaja. Poljoprivrednu vezu sa prirodom uporedi sa lekcijom Poljoprivreda i geografski prostor.
Istočna Azija drži prvo mesto na kontinentu po površini i ukupnom broju stanovnika.
Istočni deo regije je izložen Tihom okeanu i vlažnoj monsunskoj klimi, a države su uglavnom jednorodnog nacionalnog sastava.
Istočna Azija predstavlja ekonomsko i tehnološko srce modernog sveta. U njoj se ističu Kina, Japan i visoko industrijalizovane zemlje-tigrovi.
Zemlje-tigrovi: u materijalu se pominju Južna Koreja, Hong Kong i slične visoko industrijalizovane zemlje.
Japan je jedna od najbogatijih privreda Azije, a Kina ima višedecenijski eksplozivan privredni i industrijski rast. Više o tome poveži sa društveno-geografskim odlikama Azije.
Jugoistočna Azija obuhvata poluostrvo Indokinu i džinovski Malajski arhipelag, najveću grupu ostrva na svetu.
Regija leži bliže ekvatoru, pa je prepoznatljiva po toploj tropskoj klimi, vlažnim zelenim oblastima i prašumama.
Za razliku od Istočne Azije, u Jugoistočnoj Aziji u skoro svakoj zemlji živi veliki broj različitih naroda.
Ostrva su poznata i po brojnim začinima.
Oko dve trećine stanovništva Azije pripada mongoloidnoj rasi, koja naseljava prostor od Japana do Kaspijskog jezera i od Sibira do Indokine.
Za osnovu društvenih osobina stanovništva pogledaj Strukture stanovništva.
Azijsko stanovništvo deli se na više velikih etničkih i jezičkih grupa.
| Grupa | Primeri i prostor |
|---|---|
| Sino-tibetanski narodi | Kinezi Han, Istočna Azija |
| Indoevropska grupa | Hindusi, Pakistanci, Bengalci, Rusi u Sibiru |
| Turško-altajski narodi | Turci, Kazasi, Uzbeci, Mongoli |
| Austronezijski i austroazijski narodi | Filipinci, Indonežani, Vijetnamci |
| Dravidski narodi | Južni delovi Indije |
U Aziji se regije razlikuju i po prirodi i po narodima koji ih naseljavaju.
Postoji jasna razlika između regija po homogenosti stanovništva.
Kina i Japan uglavnom imaju jednorodan nacionalni sastav.
Stotine naroda unutar jedne države.
Primer iz materijala: Japan čini preko $98\%$ Japanaca.
Azija je kolevka svih najvećih svetskih religija, a njihov raspored se jasno vezuje za regije.
| Religija | Prostor |
|---|---|
| Islam | Jugozapadna i Centralna Azija, Pakistan, Bangladeš, Indonezija, Malezija |
| Hinduizam | Indija, Nepal, Butan |
| Budizam, konfučijanizam, taoizam, šintoizam | Istočna i Jugoistočna Azija |
| Hrišćanstvo i judaizam | Poreklo u Jugozapadnoj Aziji, danas različit raspored |
Islam se uglavnom deli na sunite i šiite, a šiiti čine većinu u Iranu.
Islam = JZ i Centralna.
Hinduizam = Južna.
Budizam = Istok/JI.
Kod manje razvijenih naroda zadržali su se animizam, šamanizam i totemizam.
Istovremeno, usled tehnološkog i naučnog napretka, u mnogim azijskim društvima raste broj ateista i nereligioznog stanovništva.
Ovo pokazuje koliko je društvena slika Azije raznolika: od tradicionalnih verovanja do visokotehnoloških, urbanih društava.
Kad treba brzo da prepoznaš regije Azije, kreni od strana sveta i oblika kontinenta.
Netačno. Sibir je velika geografska regija, a politički pripada Ruskoj Federaciji.
Netačno. Istočna Azija je uglavnom jednorodna, a Jugoistočna Azija je narodni mozaik.
Netačno. Centralna Azija je kontinentalna regija zaključana u unutrašnjosti kopna.
Netačno. Najjače se vezuje za Jugozapadnu Aziju i prostor Persijskog zaliva.
Sibir = regija.
Centralna = bez okeana.
Istočna = jednorodna.
Jugoistočna = mozaik.
Za peticu zapamti:
Za dalji rad uporedi ovu podelu sa političkom i regionalnom podelom Afrike i regionalnom podelom Severne Amerike.
