Velika seoba naroda i stvaranje novih država u Evropi

Pad antike i rađanje novih sila

Pozdrav šestaci! Prošle godine smo prešli kako je moćno Rimsko carstvo vladalo celim Sredozemljem i kako su njegove legije delovale nepobedivo. Danas otvaramo veliku temu o tome kako se ta stara mapa sveta potpuno srušila i kako su nastale prve kraljevine iz kojih će se roditi moderne države Evrope.

Ne daj da te uplaše imena plemena!

Seobe stotina plemena, imena poput Ostrogota, Vizigota ili Gepida i silne godine deluju kao lavirint. Zamisli ovaj period kao stratešku igricu: dolazak jednog strašnog neprijatelja sa istoka tera sve ostale igrače da se pomere i potraže novu teritoriju.

Jedan udarac sa istoka pokrenuo je lančanu reakciju koja je promenila celu Evropu. 🌍

Velika seoba naroda — kretanje plemena po Evropi

Šta su seobe i zašto su svi krenuli na put?

Seobe su procesi trajnog premeštanja velikog dela stanovništva sa jedne teritorije na drugu. Kada bi pleme krenulo u seobu, povelo bi porodice i stoku, spakovalo sve u kola i krenulo na put bez povratka. Ovaj ogroman pokret naroda trajao je od 4. do 9. veka i pokrenut je iz tri glavna razloga.

❄️

Klimatski

Sever je postao hladan, pa se narodi pomeraju ka toplijem jugu i Sredozemlju.

🌾

Privredni

Varvari nisu znali za đubrenje, brzo bi ispostili njive i tražili novu plodnu zemlju.

⚔️

Osvajački

Najbrži uzrok: jače pleme napadne, slabije u panici beži da spase goli život.

Varvari je bio rimski naziv za sve narode izvan granica rimskog sveta.

Početak seobe (375. godina) i strašni Huni

Zvanični početak Velike seobe vezuje se za 375. godinu. Tada su iz dalekih azijskih stepa u Evropu nagrnuli Huni 🏹 — izuzetno ratoboran, surov i brz nomadski narod. Prošli su kroz takozvana „Vrata naroda" — veliku ravnicu između planine Ural i Kaspijskog jezera, koja spaja Aziju i Evropu.

Huni su bukvalno živeli na konjima: mogli su da jedu, spavaju i ispaljuju kiše strela punim galopom, ne držeći uzde. Rimski istoričari opisivali su ih kao divlja stvorenja bez kuća, koja muškoj deci još kao bebama seku obraze da im ožiljci unište bradu i učine ih strašnijim.

🏹 ATILA

Najslavniji kralj Huna, koga su Evropljani prozvali „Bič Božji".

Gotska seoba i slom kod Hadrijanopolja

Kada su Huni upali u Evropu, prvo pleme na njihovom putu bili su Goti — veliko germansko pleme koje je živelo oko Crnog mora, podeljeno na Ostrogote (Istočne Gote) i Vizigote (Zapadne Gote).

Huni su odmah pokorili Ostrogote, dok su Vizigoti u strahu pobegli prema reci Dunavu — čvrstoj rimskoj granici. Zamolili su cara Valensa da pređu reku i nasele se u carstvu, obećavši da će braniti granicu, i car im je dozvolio.

Izdaja i bes: korumpirani rimski činovnici krali su hranu namenjenu Gotima i puštali ih da gladuju. Vizigoti su digli bunu, pa je u bitci kod Hadrijanopolja (378. godine) rimska vojska potpuno uništena — poginuo je i sam car!

Sukob rimske vojske i varvara u ranom srednjem veku

Podela Rimskog carstva 395. godine

Novi car, Teodosije I, shvatio je da je država prevelika i da je jedan čovek ne može sam odbraniti od ovolikog pritiska. Pred smrt, 395. godine, doneo je istorijsku odluku i podelio carstvo na dva dela.

Deo carstva	Centar
Zapadno rimsko carstvo	Rim i Ravena
Istočno rimsko carstvo (Vizantija)	Konstantinopolj

Ova podela biće sudbonosna: zapadni deo će uskoro pasti, a istočni (Vizantija) preživeće ceo srednji vek.

Sredozemlje, prostor podeljenog Rimskog carstva

Ostrogoti i Teodorih Veliki

Pošto je Zapadno rimsko carstvo bilo preslabo, varvari su počeli da komadaju teritoriju i prave svoje države. Kada se hunska država raspala posle Atiline smrti, Ostrogoti su se oslobodili.

Pod vođstvom moćnog kralja Teodoriha Velikog, zauzeli su celo Apeninsko poluostrvo (Italiju) i veći deo Balkana, sa prestonicom u Raveni. Teodorih je vladao pametno — dozvolio je Rimljanima da zadrže svoje zakone i bio je veoma cenjen.

U Raveni i danas stoji njegov čuveni mauzolej (kraljevska grobnica) sa krovom od jednog jedinog kamenog bloka teškog 300 tona!

🏛️ OSTROGOTI

Kralj: Teodorih Veliki.

Teritorija: Italija + deo Balkana, centar Ravena.

Pamti mauzolej sa krovom od kamena teškog 300 tona.

Vizigoti i pljačka Rima

Vizigoti su nastavili pohod ka zapadu. Još 410. godine uspeli su da upadnu u sam grad Rim i strašno ga opljačkaju.

Na kraju su se naselili na Pirinejskom poluostrvu (teritorija današnje Španije i Portugalije), gde su stvorili svoju jaku kraljevinu.

🛡️ VIZIGOTI

410. godine opljačkali grad Rim.

Naselili se na Pirinejskom poluostrvu.

Španija i Portugalija = vizigotska kraljevina.

Vandali i postanak reči „vandalizam"

Germansko pleme Vandali prešlo je ogroman put i osnovalo državu u severnoj Africi (današnji Tunis i Alžir).

Ostali su upamćeni po tome što su 455. godine upali brodovima u Rim i punih 14 dana uništavali, lomili i palili spomenike i umetnička dela.

🔥 VANDALIZAM

Od tog događaja nastala je reč vandalizam — svako bezrazložno i divljačko rušenje kulturnih dobara.

Franci — najdublji trag

Od svih germanskih naroda, Franci su ostavili najdublji trag! Spustili su se sa severa i zauzeli bogatu rimsku provinciju Galiju.

Tamo su stvorili moćnu Franačku kraljevinu (od čijeg imena potiče naziv države Francuska), koja će postati najvažnija sila ranog srednjeg veka.

Ne zaboravi i britansko ostrvo: tamo su svoje države osnovali Angli i Saksonci.

Franačka kraljevina na teritoriji nekadašnje Galije

Kasniji talas: Mađari (Ugri)

Velika seoba se nije završila sa Germanima. Mađari (Ugri) stigli su iz Azije u 9. veku i naselili se u plodnu Panonsku niziju — baš tamo gde su pre njih logorovali Huni i Avari, na prostoru na koji su se doselili i Sloveni.

Bili su opasni i brzi konjanici koji su pustošili centralnu Evropu, sve dok ih u 10. veku nije zaustavio nemački kralj Oton.

Za razliku od Huna, Mađari su primili hrišćanstvo, trajno se naselili i njihova država traje već više od hiljadu godina. Njihovim dolaskom zvanično se završava Velika seoba.

🌾 MAĐARI

9. vek — Panonska nizija.

Zaustavio ih kralj Oton (10. vek).

Primili hrišćanstvo = kraj Velike seobe.

Vikinzi (Normani)

Vikinzi (Normani) su nordijski narod koji je krenuo sa hladnog severa (iz Skandinavije) na brzim i plitkim brodovima zvanim drakari (na pramcu su imali izrezbarene glave zmajeva).

Prvo su bili strašni pljačkaši, a onda su naselili sever Francuske — oblast Normandiju. Sredinom 11. veka (1066. godine), njihov vojvoda Vilijam I Osvajač prešao je Lamanš i osvojio Britansko ostrvo, postavši kralj Engleske!

Vikinzi su bili i prvi Evropljani koji su preko Islanda i Grenlanda doplovili do Severne Amerike — mnogo pre Kolumba!

Glavne posledice seobe

Kada se prašina stišala, Evropa je izgledala potpuno drugačije. Glavna posledica jeste pad Zapadnog rimskog carstva 476. godine, što zvanično označava kraj starog i početak srednjeg veka. Istočno carstvo (Vizantija) preživelo je sve talase varvara.

Došlo je do velikog mešanja stanovništva i kultura između Germana i starih Rimljana. Germani su zadržali svoje vojne običaje, ali su od Rimljana prihvatili dve neprocenjive stvari: latinski jezik (jezik nauke i crkve) i hrišćanstvo.

Spajanjem te dve tradicije stvorena je nova zapadnoevropska civilizacija.

🌍 POSLEDICE

476. pao Zapad; Vizantija preživela.

Mešanje Germana i Rimljana.

Latinski + hrišćanstvo = nova civilizacija.

Seoba naspram selidbe

Lako je pomešati ova dva pojma, ali razlika je u obimu i karakteru premeštanja.

🏞️ SEOBA

Masovno, istorijsko pomeranje čitavih plemena ili naroda, često pod prisilom (klima, neprijatelji).

🏠 SELIDBA

Uobičajena, dobrovoljna promena mesta stanovanja pojedinca ili jedne porodice (npr. preseljenje u drugi grad).

↔️ RAZLIKA

Seoba = narodi, masovno, prisilno.

Selidba = porodica, dobrovoljno.

Velika seoba naroda spada u seobe, ne u selidbe.

Bratov savet — granica preko našeg Balkana

💡 ZA BRZE BODOVE

Granica kojom je Teodosije 395. podelio carstvo išla je direktno preko Balkana!

Kada se pomene podela na Istočno i Zapadno carstvo, obavezno dodaj kuda je išla ta linija na našem prostoru:

Početak
od Sirmijuma (današnja Sremska Mitrovica)

Sredina
preko teritorije današnje Srbije i Crne Gore

Kraj
pravo do zaliva Boka kotorska

📍 LINIJA 395.

Sirmijum → Srbija i Crna Gora → Boka kotorska.

Napiši ovo i nastavnik upisuje peticu.

Najčešće greške

Dve zamke na kojima odeljenje redovno gubi bodove — zapamti ih.

Da li je celo Rimsko carstvo propalo u seobi?

Ne! Nestalo je isključivo Zapadno rimsko carstvo (476. godine). Istočno rimsko carstvo (Vizantija) sa centrom u Konstantinopolju preživelo je sve talase varvara i cvetalo kroz ceo srednji vek — još punih hiljadu godina!

Jesu li Germani i Mađari došli u isto vreme?

Ne! Pazi na hronologiju: rani talas u 4. i 5. veku čine Germani (Goti, Franci, Vandali), dok Mađari stižu znatno kasnije — tek krajem 9. veka, čime se cela priča završava.

Ukratko: pao je samo Zapad (476); Germani rano, Mađari kasno (9. vek).