Pozdrav petaci! Selimo se u oblast koju geografi i istoričari nazivaju Levant — prostor koji obuhvata Fenikiju, Siriju i Palestinu na istočnoj obali Sredozemnog mora.
Ovi narodi su promenili svet.
Jedni kroz pismenost (Feničani), a drugi kroz religiju (Jevreji). Kada to shvatiš, cela lekcija postaje laka za kontrolni.
Na uskom obalskom pojasu današnjeg Libana, stisnuti između planina i mora, živeli su Feničani. Pošto su imali moćne države u komšiluku i malo obradive zemlje, nikada nisu osnovali jednu jedinstvenu državu.
Organizovali su se u samostalne gradove-države, od kojih su najvažniji bili Biblos, Sidon i Tir.
Pošto nisu mogli da žive od poljoprivrede, Feničani su se okrenuli moru i postali najbolji moreplovci i brodograditelji tog doba!
Malo zemlje → okrenuli se moru.
Brodovi od libanske kedrovine.
Feničanski brodovi bili su prvi poznati brodovi sa kobilicom, rebrima i uzdignutim palubama. Među prvima su koristili sidro, brodske koloture za konopce, jedra i zvezdano nebo za orijentaciju na otvorenom moru.
Kobilica, sidro, jedra, orijentacija po zvezdama.
Prvi oplovili Afriku.
Stvorili su ogromnu trgovačku mrežu širom Sredozemlja, izvozeći staklo, zlato, slonovaču i skupoceno platno purpurne (ljubičasto-crvene) boje.
Purpurna boja dobijala se od jedne vrste morskog puža i bila je toliko skupa da su je kupovali samo kraljevi. Po njoj su Feničani od Grka i dobili ime — Phoiniki, „purpurni narod".
Purpur od morskog puža — boja kraljeva.
Grci ih zvali Phoiniki = purpurni narod.
Biblos je bio jedan od najmoćnijih feničanskih lučkih gradova. Bio je najveće brodogradilište tog doba — tu se usavršila gradnja broda sa zakrivljenim trupom.
Najveće brodogradilište Feničana.
Centar trgovine papirusom.
Da bi osigurali trgovačke puteve kroz celo Sredozemno more, Feničani su osnivali kolonije — naselja izvan svoje domovine.
Slikovna pisma poput klinastog ili hijeroglifa bila su previše komplikovana za trgovce kojima je trebalo brzo zapisivanje računa. Zato su Feničani izmislili prvo fonetsko (glasovno) pismo u istoriji — alfabet!
Zbog svoje jednostavnosti, alfabet je omogućio i običnim ljudima da nauče da čitaju i pišu. Time je srušen viševekovni monopol nad pismenošću koji su čuvale kraljevske i verske elite.
Feničansko → grčki (+ samoglasnici) → latinica.
Najveći i najtrajniji doprinos Feničana.
Južnije od Feničana, u plodnoj dolini reke Jordan, živeli su Jevreji. Krajem 2. milenijuma pre n. e. osnivaju svoju državu sa centrom u Jerusalimu.
Davidov sin, kralj Solomon, učvrstio je državu, podigao veličanstveni Solomonov hram i ostao upamćen kao neverovatno mudar vladar.
Najveći značaj Jevreja jeste njihova religija — judaizam. Dok su svi ostali narodi Starog istoka bili mnogobošci, Jevreji su postali prvi jednobožački narod! Verovali su u jednog boga — Jahvea (ili Jehovu).
U oblasti Male Azije (današnja Turska) svoju državu sa prestonicom u Hatuši osnovali su Hetiti.
Hetiti su imali strašnu vojsku na dvokolicama.
Ostali su poznati po tome što su sa egipatskim faraonom Ramzesom II potpisali prvi sačuvani mirovni ugovor u istoriji, nakon bitke kod Kadeša.
Prvi gvožđe + vojska na dvokolicama.
Kadeš → prvi mirovni ugovor sa Egiptom.
Polovinom 6. veka pre n. e., moćni vladar Kir Veliki osnovao je Persiju na prostoru današnjeg Irana.
Da bi uspešno upravljali ogromnom teritorijom, Persijanci su uveli odličnu administrativnu podelu. Carstvo su podelili na oblasti zvane satrapije.
Carstvo → satrapije (oblasti).
Njima upravljaju satrapi (namesnici).
Persijanci su bili poznati po izgradnji dobrih puteva. Posebno se izdvajao Carski put, dug čak 2500 kilometara, koji je spajao staru prestonicu Suzu sa Sardom u Maloj Aziji.
2500 km, Suza → Sard.
Glasnici ga prelaze za 7 dana.
| Narod | Gde su živeli | Glavni doprinos |
|---|---|---|
| Feničani | Levant (Liban) | moreplovci, purpur, kolonije (Kartagina), alfabet (22 slova) |
| Jevreji | Levant (reka Jordan) | Jerusalim, kralj Solomon, jednoboštvo (judaizam — bog Jahve) |
| Hetiti | Mala Azija (Turska) | prestonica Hatuša, prva obrada gvožđa, ratovi sa Egiptom |
| Persijanci | današnji Iran i šire | Kir Veliki, najveće carstvo, satrapije, Carski put (2500 km) |
Feničani → pismenost. Jevreji → religija.
Hetiti → gvožđe. Persijanci → najveće carstvo.
Biblos (papirus) → biblion (knjiga) → Biblija.
Feničani = pismenost (alfabet).
Jevreji = religija (judaizam).
Prvi ovladali gvožđem.
Čvršće oružje od bronze = lakše pobede.
Da sumiramo najbitnije:
Bez feničanskog alfabeta naša pismenost ne bi postojala, a kroz judaizam postavljen je temelj monoteističkih religija. Pogledaj i kulturu naroda Starog istoka, a ceo pregled je u istoriji za 5. razred.
Feničani → alfabet (22 slova). Jevreji → jednoboštvo.
Hetiti → gvožđe. Persija → najveće carstvo + Carski put.
Biblos → biblion → Biblija.
