Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske

Ujedinjeno Kraljevstvo — ostrvska sila Zapadne Evrope

Pozdrav ekipo! Danas u okviru Zapadne Evrope plovimo preko Lamanša do ostrva koja su pokrenula industrijsku revoluciju, prve železnice i fudbal raširila po celoj planeti.

Najveća caka ove lekcije: Engleska, Velika Britanija i Ujedinjeno Kraljevstvo nisu isto.

Ako to razdvojiš odmah na početku, pola lekcije je već sređeno.

Uz to pamtimo stare planine, atlantsku klimu, Temzu, Loh Nes, London, Bregzit i privredu koja je od uglja stigla do bankarstva i visoke tehnologije.

Ujedinjeno Kraljevstvo kao ostrvska sila Zapadne Evrope

Engleska, Velika Britanija i UK — nije isto

Najčešća greška je da se Engleska koristi kao naziv za celu državu. Engleska je samo jedan njen deo.

BRZA RAZLIKA

Engleska je jedna istorijska celina.

Velika Britanija je ostrvo na kome su Engleska, Škotska i Vels.

UK je država: Velika Britanija plus Severna Irska.

Zvanični naziv države je Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske.

Razlika između Engleske, Velike Britanije i Ujedinjenog Kraljevstva

Šta obuhvata teritorija Ujedinjenog Kraljevstva?

UK obuhvata celokupno ostrvo Veliku Britaniju, severoistočni deo susednog ostrva Irska i više manjih ostrvskih grupa na severu i zapadu.

Hebridi

Ostrva zapadno od Škotske.

Orknijska ostrva

Severno od škotske obale.

Šetlandska ostrva

Još severnije, u atlantskom prostoru.

Zbog takvog položaja, ova država je izrazito ostrvska i atlantska.

Mapa Ujedinjenog Kraljevstva i ostrvskih grupa

Četiri istorijske celine

Ujedinjeno Kraljevstvo se sastoji od četiri istorijske celine. Ovo nastavnici često traže u nabrajanju.

Celina	Status u lekciji	Glavna asocijacija
Engleska	Kraljevina	London i jugoistok
Škotska	Kraljevina	sever, planine i jezera
Vels	Kneževina	Kemberijske planine
Severna Irska	Pokrajina	severoistok ostrva Irska

UK je država, a ove četiri celine su njeni delovi.

Zastava Ujedinjenog Kraljevstva i četiri istorijske celine

Lična karta Ujedinjenog Kraljevstva

Za kratke odgovore zapamti osnovne podatke, jer se često javljaju kao dopuna rečenica.

LIČNA KARTA

Površina: $243.610 \, ext{km}^2$

Broj stanovnika: oko $65.5 \, ext{miliona}$

Glavni grad: London

Valuta: britanska funta ( $ext{GBP}$ , $\pounds$ )

Ne upisuj evro: Britanci su zadržali funtu čak i dok su bili u Evropskoj uniji.

Položaj Ujedinjenog Kraljevstva na globusu

Parlamentarna monarhija i Bregzit

UK je parlamentarna monarhija. To znači da je na čelu države monarh, ali zemljom stvarno upravljaju Parlament i premijer.

1973. UK ulazi u Evropsku uniju.

2020. UK zvanično izlazi iz EU.

Izlazak iz Evropske unije naziva se Bregzit. Britanija je kroz istoriju bila i najveća pomorska sila i kolonijalna imperija.

Bregzit i politički položaj Ujedinjenog Kraljevstva

Reljef — stare, niske rasedne planine

Reljef UK nema mlade vulkanske vrhove kao neke južnoevropske oblasti. Ovde dominiraju stare rasedne planine, zaobljene dugotrajnim uticajem vetra, kiše i leda.

💡 Za širu sliku obnovi lekciju Reljef Evrope.

Najlakše ih pamtiš po istorijskim oblastima: Škotska, Engleska i Vels imaju svoje glavne planinske grupe.

Reljef Ujedinjenog Kraljevstva sa starim planinama i nizijama

Grempienske planine i škotski sever

Na severu, u Škotskoj, nalaze se Grempienske planine. Tu je i najviši vrh Ujedinjenog Kraljevstva — Ben Nevis, visok $1.343 \, ext{m}$ .

ŠKOTSKA ASOCIJACIJA

Sever = Grempienske planine, lednička jezera, vlažna klima i ređa naseljenost.

Planinski delovi Škotske su znatno slabije naseljeni od jugoistoka Engleske.

Škotska i Grempienske planine u Ujedinjenom Kraljevstvu

Penini i Kemberijske planine

Peninske planine pružaju se kao kičma kroz središte Engleske. Kemberijske planine zauzimaju prostor Velsa.

Škotska
Grempienske planine.

Engleska
Peninske planine.

Vels
Kemberijske planine.

Ova podela je odlična za nemu kartu: oblast i planina idu zajedno.

PLANINSKI TRIO

Škotska = Grempienske.

Engleska = Penini.

Vels = Kemberijske.

Nizije Engleske — najplodniji delovi zemlje

Prave nizije nalaze se uglavnom u centralnom i istočnom delu Engleske. Najpoznatije oblasti su Norfolk, Saseks i Kent.

💡 Nizije su važne jer daju plodnije zemljište, gušća naselja, bolju poljoprivredu i lakši saobraćaj.

Upravo je jugoistok Engleske, oko Londona, najgušće naseljen deo države.

London i gusto naseljeni jugoistok Engleske

Atlantska klima — kiša tokom cele godine

Ostrva su pod direktnim uticajem Atlantskog okeana, pa vlada prava atlantska klima. Padavine su česte, najčešće u obliku kiše, i raspoređene tokom svih $12$ meseci.

Zapadni deo ostrva je vlažniji i kišovitiji, dok je istočni deo suvlji, jer planine na zapadu zaustavljaju deo oblaka.

Za poređenje tipova vremena obnovi Klimu Evrope.

Atlantska klima Ujedinjenog Kraljevstva sa čestim padavinama

Magla i smog — britanski simbol sa lošom stranom

Topli i vlažni vazduh sa Atlantika stvara česte magle. Kada se magla u gradovima pomeša sa dimom iz fabrika i izduvnim gasovima, nastaje smog.

⚠️ Smog nije obična magla. Reč je nastala od engleskih reči smoke i fog, odnosno dim i magla.

Smog je štetan za zdravlje i vezuje se za velike industrijske i saobraćajne centre.

Magla i smog u Londonu kao posledica vlažne atlantske klime

Severn i Temza — najvažnije reke

Dve najveće i privredno najvažnije reke su Severn, najduža reka, i Temza, reka na kojoj leži London.

💡 Reke imaju široka levkasta ušća, odnosno estuare, pa brodovi mogu da uplove duboko u kopno.

Baš zbog toga su reke važne za luke, trgovinu i razvoj gradova. O rekama kao saobraćajnim pravcima ponovi i kroz Reke Evrope.

London na reci Temzi u Ujedinjenom Kraljevstvu

Loh Nes i glacijalna jezera Škotske

Na severu, u Škotskoj, stari lednici su izdubili brojna uska i duboka glacijalna jezera. Najpoznatije je Loh Nes.

Trik za kontrolni: Loh Nes nije tektonsko jezero. Nastalo je radom lednika, pa je glacijalnog porekla.

Legenda o Nesi je zanimljiva, ali za geografiju je najbitnije poreklo jezera. Za ponavljanje pogledaj Jezera Evrope.

Jezero Loh Nes kao glacijalno jezero Škotske

Raspored stanovništva — London pun, Škotska praznija

UK je treća zemlja po broju stanovnika u Evropi i spada u veoma gusto naseljene države. Ipak, stanovništvo nije ravnomerno raspoređeno.

GLAVNA RAZLIKA

Jugoistok Engleske je prenaseljen, dok su planinski delovi Škotske mnogo ređe naseljeni.

Oko Londona živi ogroman deo stanovništva, jer su tu poslovi, luke, uprava, usluge i saobraćaj.

Raspored stanovništva Ujedinjenog Kraljevstva

Narodi — Germani i Kelti

Stanovništvo se u ovoj lekciji najlakše pamti kroz dve istorijsko-jezičke grupe.

Grupa	Narodi
Germanska grupa	Englezi
Keltska grupa	Škoti, Velšani i Irci

Najzastupljenije religije su protestantizam, posebno Anglikanska crkva, i katoličanstvo. Širu sliku naroda obnovi kroz Stanovništvo Evrope.

BRATOV TRIK

Englezi = Germani.

Škoti, Irci, Velšani = Kelti.

Veliki gradovi i migracije

Pored domaćih naroda, u UK živi mnogo migranata iz bivših kolonija: Indije, Pakistana, delova Afrike i Kariba. Zato su veliki gradovi pravi miks svetskih kultura.

London

Glavni, finansijski i kulturni centar.

Mančester i Liverpul

Industrija, muzika i fudbal.

Kardif

Glavni grad Velsa.

Važni su i Birmingem, Glazgov i Njukasl.

Mančester kao važan gradski i sportski centar Ujedinjenog Kraljevstva

Prva industrijska revolucija — ugalj, gvožđe i mašine

Velika Britanija je domovina prve industrijske revolucije. Uspon je počeo korišćenjem bogatih nalazišta uglja i rude gvožđa.

1. Ugalj daje energiju.

2. Ruda gvožđa daje metalurgiju.

3. Nastaju tekstilna industrija, brodogradnja i železnice.

Zato se UK vezuje za prve fabrike, prve železnice i snažnu brodogradnju.

Industrija Ujedinjenog Kraljevstva od uglja i gvožđa do modernih grana

Nafta, gas i savremena privreda

Od sedamdesetih godina $20.$ veka veliki značaj dobijaju nafta i zemni gas sa dna Severnog mora.

💡 Danas najviše novca donosi sektor usluga: bankarstvo, finansije i osiguranje u Londonu.

Razvijene su i elektroindustrija, hemijska i prehrambena industrija. Za širi kontekst uporedi sa lekcijom Privreda Evrope.

UK je od uglja i fabrike stigla do finansija, usluga i visoke tehnologije.

London kao finansijski i uslužni centar savremene privrede

Poljoprivreda — žitarice, krompir i ovce

Poljoprivreda je moderno organizovana, mehanizovana i prilagođena vlažnoj klimi. Gaje se žitarice, krompir i industrijsko bilje.

Najvažnije za kontrolni: zbog bujnih pašnjaka naročito su razvijeni ovčarstvo i govedarstvo.

Po broju ovaca i proizvodnji vune UK je u samom vrhu Evrope. Poljoprivredu poveži sa lekcijom Poljoprivreda i geografski prostor.

VLAŽNA KLIMA

Više trave.

Više pašnjaka.

Više ovaca i goveda.

Turizam, London i britanski simboli

Turizam donosi veliki prihod. Turisti dolaze zbog Londona, Big Bena, Bakingemske palate, crvenih dvospratnih autobusa, muzeja i kraljevskih rezidencija.

Big Ben

Jedan od simbola Londona.

Bakingemska palata

Kraljevski simbol glavnog grada.

Vindzor

Zamak i kraljevska rezidencija.

O turizmu kao privrednoj grani ponovi kroz Turizam i Saobraćaj, turizam i geografski prostor.

Turizam u Ujedinjenom Kraljevstvu i simboli Londona

Oksford i Kembridž — centri znanja

Dva mala grada u Engleskoj imaju ogroman svetski značaj: Oksford i Kembridž. To su najpoznatiji univerzitetski centri u državi.

ZAŠTO SU VAŽNI?

Oni pokazuju da privreda ne zavisi samo od fabrika, već i od znanja, nauke i obrazovanja.

Zbog takvih institucija UK ima snažan uticaj u nauci, kulturi, tehnologiji i svetskoj politici.

Kembridž kao univerzitetski centar Ujedinjenog Kraljevstva

Najčešće greške na kontrolnom

Greška 1: Velika Britanija je država, a Engleska ostrvo

Netačno. Velika Britanija je ostrvo, a Engleska je jedna celina unutar države UK.

Greška 2: UK koristi evro

Netačno. Zvanična valuta je britanska funta.

Greška 3: Loh Nes je tektonsko jezero

Netačno. Loh Nes je glacijalno, odnosno ledničko jezero.

Greška 4: svi narodi UK su Germani

Netačno. Englezi su Germani, a Škoti, Velšani i Irci pripadaju keltskoj grupi.

PAZI

UK = država.

Velika Britanija = ostrvo.

Funta, ne evro.

Loh Nes = glacijalno.

Zaključak — UK u jednoj slici

REZIME

Ujedinjeno Kraljevstvo je ostrvska država Zapadne Evrope, parlamentarna monarhija sa četiri istorijske celine, starim planinama, atlantskom klimom, estuarskim rekama i snažnom uslužnom privredom.

Za peticu zapamti: