Pozdrav sedmaci! Danas napuštamo čvrsto tlo velikih kontinenata i selimo se usred najvećeg plavetnila na planeti — Tihog okeana.
Geografske odlike Okeanije nisu samo spisak ostrva. To je priča o vulkanima, koralnim polipima, atolima, tropskoj klimi i Novom Zelandu koji odskače od ostatka regije.
Glavna ideja: Okeanija je više od $10.000$ ostrva razbacanih u središnjem i južnom Pacifiku.
Za širi uvod ponovi geografski položaj i političku podelu Australije.
Ove brojke nastavnici vole za brza pitanja na testu, zato ih drži zajedno.
| Podatak | Okeanija |
|---|---|
| Površina kopna | $555.798 \, ext{km}^2$ |
| Broj stanovnika | oko $8.260.000$ |
| Gustina | $14.9 \, ext{st/km}^2$ |
| Najviši vrh | Vilhelm, $4509 \, ext{m}$ |
Malo kopna, ogroman okeanski prostor — to je Okeanija.
555.798 km²
8.260.000 stanovnika
Vilhelm 4509 m
Okeanija se nalazi u središnjem i južnom delu Tihog okeana, istočno od Malajsko-filipinskog arhipelaga.
Najbliži veliki sused je Azija, dok se Australija posmatra kao najvažnije kopno u široj regiji Australije i Okeanije.
.gif)
Među hiljadama ostrva, najvažnija su Nova Gvineja, Novi Zeland i Tasmanija.
Nova Gvineja nosi vrh Vilhelm, Novi Zeland ima Severno i Južno ostrvo, a Tasmanija leži južno od Australije.
Okeanija se deli na tri velike grupe: Mikroneziju, Melaneziju i Polineziju.
Sitna ostrva.
Crna ostrva.
Mnogo ostrva.
Ova podela se nadovezuje na političku podelu Australije i Okeanije.
Mikronezija znači "sitna ostrva". Nalazi se na zapadu Tihog okeana, uglavnom severno od ekvatora.
Ovoj grupi pripadaju Savezne Države Mikronezije, Kiribati, Nauru, Palau i Maršalova ostrva.
Melanezija znači "crna ostrva". Obuhvata ostrva u jugozapadnom delu Pacifika, neposredno iznad Australije.
U Melaneziju spadaju Papua Nova Gvineja, Fidži, Solomonska ostrva, Vanuatu i Nova Kaledonija.
Polinezija znači "mnogo ostrva". Ona zauzima ogroman trougao u centralnom Pacifiku.
Granice trougla pamti ovako: Havaji su na severu, a Novi Zeland na jugu.
U Polineziju se ubrajaju i Samoa, Tonga i Tuvalu.
Reljef Okeanije je posledica nemirnog Zemljinog tla. Australijska ploča se odvojila od Gondvane, krenula ka severu i sudarila sa Pacifičkom pločom.
To je velika razlika u odnosu na star i nizak reljef same Australije.
Najviši vrh Okeanije je Vilhelm na Novoj Gvineji, visok $4509 \, ext{m}$.
Najviši vrh Novog Zelanda je Kuk, visok $3764 \, ext{m}$, na Južnom ostrvu.
Vulkanska ostrva nastaju podvodnim erupcijama. Lava se hladi, taloži i vremenom izbija iznad nivoa mora.
Vulkanska ostrva su visoka, strma i imaju veoma plodno zemljište. Primeri su Havaji i delovi Novog Zelanda.
Atoli su koralna ostrva u obliku prstena i jedan su od zaštitnih znakova Okeanije.
Atol nije isto što i laguna. Atol je ceo prsten, a laguna je mirna morska voda u njegovoj sredini.
Proces počinje kada korali oko vulkanskog ostrva u toplom moru grade ivični greben.
Ostrvo viri iz mora.
Grade greben oko ostrva.
Vulkan tone, prsten ostaje.
Skoro cela Okeanija, osim Novog Zelanda, nalazi se u žarkom toplotnom pojasu.
Pod uticajem toplih morskih struja i okeanskih vetrova, ovde vlada ekvatorska ili veoma vlažna tropska klima.
Novi Zeland i Tasmanija leže južnije, pod uticajem zapadnih vetrova, pa imaju umerenu primorsko-okeansku klimu.
To je važno kada porediš Okeaniju sa klimom Australije.
Zbog male površine ostrva, stalnih rečnih tokova ima samo na najvećim ostrvima, pre svega na Novoj Gvineji i Novom Zelandu.
Novi Zeland se sastoji od Severnog ostrva i Južnog ostrva, koja razdvaja Kukov moreuz.
On se izdvaja od tropskog ostatka Okeanije po planinskom reljefu, umerenoj klimi, vulkanima, fjordovima i lednicima.
Društveno značenje Novog Zelanda povezuje se sa Maorima, koje si upoznao u društveno-geografskim odlikama Australije.
Severno ostrvo Novog Zelanda je toplije i vulkansko. Njegov reljef oblikuju aktivni i ugašeni vulkani, zemljotresi i gejziri.
Južno ostrvo je svežije i izrazito planinsko. Na njemu se pružaju Južni Alpi, sa Kukovim vrhom od $3764 \, ext{m}$.
Tu se nalaze šume, fjordovi i lednici, među kojima se ističe Tasmanov lednik.
Zbog izolovanosti, mnoga ostrva imaju endemske vrste, odnosno biljke i životinje koje ne žive nigde drugde.
Novi Zeland je poznat po neobičnim pticama, a neke vrste su nestale posle dolaska ljudi i novih životinja.
Ovo je slično australijskoj izolovanosti, ali u ostrvskom obliku.
Na mnogim ostrvima Okeanije, topla i vlažna klima omogućava rast gustih šuma, tropskog bilja i bujne vegetacije.
Ovo je još jedan dokaz da reljef, klima i živi svet u Okeaniji rade zajedno.
Prema tekstu, Okeanija ima 12 nezavisnih država i 14 zavisnih teritorija, uz delove koji pripadaju velikim silama poput SAD ili Indonezije.
Ovo poveži sa lekcijom o političkoj podeli Australije.
Ako te nastavnik pita razliku između vulkanskih i koralnih ostrva, pamti najkraću formulu:
Vulkanska su strma i visoka, a atoli su niski prstenovi sa lagunom u sredini.
Nije. Mont Košćuško je najviši vrh kontinenta Australije, a najviši vrh Okeanije je Vilhelm na Novoj Gvineji.
Nisu. Atol je ceo koralni prsten, a laguna je mirna morska voda u sredini.
Netačno. Većina je tropska, ali Novi Zeland i Tasmanija imaju umerenu okeansku klimu.
Vilhelm ≠ Košćuško
Atol ≠ laguna
Novi Zeland ≠ tropski atol
Pre kontrolnog složi Okeaniju kroz tri pitanja: gde je, kako se deli i kako su ostrva nastala.
Središnji i južni Pacifik.
Mikro, Mela, Poli.
Vulkanska i koralna ostrva.
M-M-P + atoli + Novi Zeland = kičma cele lekcije.
Za peticu zapamti:
Za kraj poveži ovu lekciju sa prirodnim odlikama Australije i društveno-geografskim odlikama Australije.
