Razvijeni i nerazvijeni regioni u svetu

Razvijeni i nerazvijeni regioni — ekonomska mapa planete

Gde si, šestak! U strategiji na mapi nemaju svi igrači isti nivo tehnologije i bogatstva. Neko ima moderne fabrike, banke i brze vozove, a neko se još muči da skupi osnovne resurse.

Stvarni svet radi slično: geografski prostor nije ravnomerno razvijen.

Razvijeni i nerazvijeni regioni pokazuju gde su privreda, tehnologija, škole, zdravstvo i životni standard jaki, a gde su slabi.

Ovu lekciju najlakše povezuješ sa osnovnom lekcijom privreda, jer se razvijenost vidi kroz strukturu privrede.

Kako merimo bogatstvo države?

Da geografi ne bi nagađali ko je bogat, a ko siromašan, koriste jedno važno merilo: Bruto domaći proizvod, skraćeno BDP.

BDP je ukupna vrednost svih proizvoda i usluga koje jedna država napravi u toku jedne godine.

BDP sabira ono što nastane u poljoprivredi, industriji, saobraćaju, trgovini, turizmu, obrazovanju, zdravstvu i drugim delatnostima.

BDP

proizvodi

usluge

u jednoj godini

BDP po stanovniku

Da bi se države različite veličine pošteno poredile, koristi se BDP po stanovniku. To je kao da sav novac koji država zaradi u godini podelimo jednako na svakog građanina.

Formula:

\text{BDP po stanovniku}=\frac{\text{ukupan BDP}}{\text{broj stanovnika}}

Što je BDP po stanovniku veći, država je uglavnom privredno razvijenija i ima viši životni standard.

Zaposleni po sektorima i BDP po stanovniku

Ukupan BDP nije isto što i standard

Najčešća greška je mešanje ukupnog BDP-a i BDP-a po stanovniku. Država može imati ogroman ukupan BDP zato što ima mnogo stanovnika, ali to ne znači da svaki stanovnik živi bogato.

Na testu za razvijenost gledaj BDP po stanovniku, a ne samo ukupan BDP.

Nije važno samo koliko cela država zaradi, već koliko te vrednosti dolazi po osobi.

PAZI

ukupno ≠ po osobi

standard traži BDP po stanovniku

Sektori privrede kao znak razvijenosti

Razvijeni i nerazvijeni regioni se prepoznaju i po tome u kom sektoru radi najviše ljudi. Privreda se deli na primarni, sekundarni, tercijarni i kvartarni sektor.

🌾

Primarni

Poljoprivreda, rudarstvo, sirovine.

🏭

Sekundarni

Industrija i prerada.

🏦

Tercijarni i kvartarni

Usluge, banke, škole, zdravstvo, IT, uprava.

Detalje o sektorima poveži sa lekcijama industrija i geografski prostor i vanprivredne delatnosti.

Sektori privrede kao pokazatelj razvijenosti

Razvijeni regioni sveta

Razvijeni regioni obuhvataju države sa snažnom privredom, modernom tehnologijom, kvalitetnim školama, dostupnim zdravstvom i visokim životnim standardom.

Glavni razvijeni regioni su Severna Amerika, Zapadna Evropa, delovi Istočne Azije i Australija.

Primeri država su SAD, Kanada, Nemačka, Francuska, Velika Britanija, Japan, Južna Koreja i Australija.

Privreda razvijenih regiona

U razvijenim regionima poljoprivredom se bavi veoma malo ljudi, često manje od $5\%$ . Najveći deo stanovništva, preko $70\%$ , radi u tercijarnom i kvartarnom sektoru.

To znači: bankarstvo, IT sektor, obrazovanje, zdravstvo, turizam, administracija, nauka i druge usluge.

Ove zemlje često imaju postindustrijsku ekonomiju: usluge i znanje donose više prihoda od same klasične industrije.

Uslužne delatnosti i razvijeni gradski prostor

Primer razvijene države: Japan

Zamisli porodicu u Japanu. Roditelji rade u modernim kancelarijama ili visokotehnološkim fabrikama automobila, koriste brze vozove, a država mnogo ulaže u škole, nauku i zdravstvo.

To je slika razvijene zemlje: visok BDP po stanovniku, moderna tehnologija, jaka infrastruktura i obrazovano stanovništvo.

Razvijene države imaju i snažan saobraćaj, što se povezuje sa lekcijom saobraćaj, turizam i geografski prostor.

Nerazvijeni regioni sveta

Nerazvijeni regioni su prostori gde je privreda slaba, tehnologija zastarela, a škole, bolnice, putevi i fabrike nisu dostupni svima.

Najčešće se pominju veliki delovi Afrike, naročito podsaharska Afrika, pojedini delovi Južne i Jugoistočne Azije i delovi Latinske Amerike.

Ovi regioni se u javnosti često nazivaju i "zemlje u razvoju", a nekada se koristio izraz "Treći svet".

Privreda nerazvijenih regiona

U nerazvijenim regionima često dominira primarni sektor. U nekim afričkim zemljama preko $60\%$ ili $70\%$ ljudi radi u poljoprivredi, često na tradicionalan način.

Industrija je slaba, tehnologija zastarela, a mnoge države izvoze neprerađene sirovine umesto skupih gotovih proizvoda.

To ih čini ranjivim kada se promene cene hrane, nafte, ruda ili drugih sirovina na svetskom tržištu.

Primarni sektor i tradicionalna poljoprivreda

Primer nerazvijenog seoskog prostora

Zamisli selo u nerazvijenoj zemlji Afrike. Većina stanovnika ceo dan radi na njivi, često ručnim alatom, proizvodeći hranu uglavnom za sopstvenu porodicu.

ŠTA JE PROBLEM?

Nema dovoljno novca za moderne fabrike, puteve, škole i bolnice. BDP po stanovniku ostaje nizak, a deca često rano napuštaju školu da bi pomagala porodici.

Ovo se povezuje sa lekcijom poljoprivreda i geografski prostor.

Poljoprivredni rad kao znak slabije razvijenosti

Zašto resursi nisu dovoljni?

Velika zamka je mišljenje da je država razvijena čim ima naftu, zlato, dijamante ili rude. Mnoge nerazvijene zemlje imaju ogromna prirodna bogatstva, ali ipak ostaju siromašne.

Nije važno samo šta imaš u zemlji, nego da li imaš fabrike, tehnologiju, znanje i stabilne institucije da to preradiš i pametno iskoristiš.

Sirovina je jeftina dok je samo iskopaš; pravi novac nastaje kada je preradiš u skup proizvod.

Prirodni resursi Afrike i neravnomeran razvoj

Multinacionalne kompanije i nejednakost

Multinacionalne kompanije su velike firme koje posluju u više država. One mogu doneti ulaganja i radna mesta, ali mogu i produbiti razlike.

Ako kompanija koristi jeftinu radnu snagu i resurse u siromašnoj zemlji, a najveći profit se vraća u bogatu državu gde je sedište kompanije, jaz između bogatih i siromašnih može rasti.

Ovo je posebno važno u zemljama koje izvoze sirovine, a uvoze skupe gotove proizvode.

Kolonijalizam, neokolonijalizam i teorija zavisnosti

Kolonijalizam je istorijski proces u kojem su moćne države osvajale i iskorišćavale druge prostore. Mnoge današnje nejednakosti povezane su sa tim nasleđem.

Teorija zavisnosti objašnjava da su mnoge siromašne zemlje ostale ekonomski zavisne jer su vekovima služile kao izvor sirovina za bogate zemlje.

Neokolonijalizam znači da politička kolonija više ne postoji, ali ekonomska zavisnost ostaje kroz trgovinu, dugove, kompanije i pravila tržišta.

Kolonijalna istorija Afrike i ekonomska zavisnost

Srednje razvijene zemlje

Između razvijenih i nerazvijenih nalaze se srednje razvijene zemlje. One često imaju snažan sekundarni sektor i brzo rastuću industriju.

Primeri koji se često navode su Kina, Indija, Brazil i Rusija. One koriste veliku radnu snagu, energente, sirovine i masovnu industrijsku proizvodnju.

Neke države Istočne Azije brzo su se razvile kroz izvoz, tehnologiju i industriju; takve države često se nazivaju azijski tigrovi.

Srednje razvijene i industrijski snažne zemlje Azije

Faktori visokog nivoa razvijenosti

Visok nivo razvijenosti ne dolazi iz jednog razloga. To je kombinacija ekonomije, obrazovanja, zdravstva, tehnologije, infrastrukture, trgovine i stabilnih institucija.

🎓

Obrazovanje

Pismenost, škole, univerziteti, digitalne veštine.

🏥

Zdravstvo

Dug životni vek i dostupne zdravstvene usluge.

🛣

Infrastruktura

Putevi, mostovi, aerodromi, energija i internet.

Ovi faktori se vide i kroz HDI, indeks ljudskog razvoja, koji posebno gleda obrazovanje, životni vek i prihode.

Digitalizacija i smanjenje razlika

Digitalizacija može pomoći siromašnijim regionima da brže napreduju: internet, online obrazovanje, digitalne usluge i nove tehnologije mogu preskočiti deo starih prepreka.

Ipak, digitalizacija ne rešava sve sama. Potrebni su struja, internet mreža, škole, stabilna država i ljudi koji znaju da koriste tehnologiju.

Zato razvoj mora biti povezan sa obrazovanjem, infrastrukturom i održivim razvojem.

DIGITALNO

internet

znanje

usluge

brži razvoj

Bratov savet: gledaj sektor zaposlenosti

Kada na kontrolnom dobiješ procente zaposlenih po sektorima, odmah traži gde radi većina ljudi.

Većina u poljoprivredi
Najčešće nerazvijena zemlja.

Većina u uslugama, školama, zdravstvu, IT sektoru i bankama
Najčešće razvijena zemlja.

Jaka industrija i masovna proizvodnja
Često srednje razvijena zemlja.

Sektor zaposlenosti često otkriva razvijenost brže nego dugačak opis države.

TRIK

poljoprivreda = slabije razvijeno

usluge + znanje = razvijeno

Najčešće greške

Prva greška je mišljenje da prirodna bogatstva automatski znače razvijenost. Nije dovoljno imati naftu ili dijamante; moraš imati tehnologiju i fabrike da ih preradiš.

Druga greška je mešanje ukupnog BDP-a i BDP-a po stanovniku. Za životni standard i stepen razvijenosti uvek gledaj BDP po stanovniku.

Treća greška je zaboravljanje sektora: poljoprivreda kao glavno zanimanje ukazuje na nerazvijenost, a usluge i znanje na razvijenost.

Prirodni resursi nisu dovoljni za visok razvoj

Zaključak

Lekcija razvijeni i nerazvijeni regioni u svetu nas uči da privredna karta planete nije ujednačena. Razvijeni regioni imaju visok BDP po stanovniku, tehnologiju, usluge, škole, zdravstvo i dobru infrastrukturu.

Glavna logika: razvijeni regioni najviše rade u tercijarnom i kvartarnom sektoru, dok se nerazvijeni regioni često oslanjaju na primarni sektor, tradicionalnu poljoprivredu i izvoz sirovina.

Za završno pitanje: država u kojoj $75\%$ stanovnika radi u bolnicama, bankama, softverskim kompanijama i turizmu, a samo $3\%$ u poljoprivredi, spada u razvijene regione.